Üstün Yetenekli Çocukların Eğitimi

Üstün yetenekli çocuklar gelecekte birer dahi olma potansiyeline sahip olabilirler. Fakat buna, uygun bir şekilde eğitimlerini destekleyebilirsek sahip olabilirler. Öncelikle üstün yetenekli kavramı üzerinde durmak gerekir. Ülkemizde birçoğu ebeveyn matematiksel olarak yetenekli çocuklara, zeki veya dahi demektedirler. Ancak üstün yeteneği sadece matematik yeteneğiyle sınırlamak diğer kabiliyetli ve yetenekli çocukları görmezden gelmemize sebep olmaktadır. Zekanın bir çok türü vardır matematiksel, sözel, görsel, bedensel, ritmik, kişisel, sosyal vb. gibi.

Üstün Yetenekli Çocukların Eğitimi  

Yapılan araştırmalarda birçoğu kişinin ilgi duyduğu alanlarda daha yetenekli olduğu kanıtlanmıştır. Birçoğumuz çocuklarımızdan “ben matematiği sevmiyorum sözel dersleri daha çok seviyorum” sözünü veya tersini duymuşuzdur. Bu durum kişilerin ilgi alanları ile yetenekleri arasında güçlü bir bağ olduğunun açık bir göstergesidir.

Öncelikle üstün yetenekli kavramı üzerinde durmak gerekir.  Üstün yetenekli bireyler, olağanüstü doğal entelektüel, fiziksel, yaratıcı veya sosyal yeteneklere sahiptir. Daha da önemlisi, üstün yetenekli çocuklar ve gençler yüksek başarı elde edebilirler ya da edemeyebilirler - olağanüstü bir potansiyele sahip olsalar bile, yetersiz kalabilirler. Üstün yetenekli bireylerin hepsi yaşıtlarından önemli ölçüde daha yüksek bir seviyede performans gösterme potansiyeline sahip olsalar da, yetenek düzeyleri hafif ila son derece yetenekli olarak değerlendirilebilir. İnsanların% 10-15 civarında bir kısmı yetenekli grubuna girebilir, ancak yüksek ila aşırı yetenek seviyelerine nüfusun sadece küçük bir bölümü sahip olabilir (% 1-2). Üstün yetenekli bireyler, bir veya daha fazla alanda sistematik olarak geliştirilen bilgi ve becerilerin ustalığını sergileyen kişilerdir. Genellikle bu yeterlilikleri pratik yaparak geliştirirler ve genellikle çabalarında yüksek motivasyonlu ve ısrarcıdırlar.

Eğer üstün yetenekli kişilerin nasıl eğitileceğine dair soruna gelecek olursak, bunun formal hale getirilmiş bir eğitim metodolojisi hala dünya üzerinde bulunmamaktadır. Ancak uzmanlar üstün yetenekli bireylerin eğitimi konusunda bir takım konularda birleşmiş bulunmaktadır. Aşağıda üstün yetenekli bireylerin nasıl eğitileceği ve yönlendirileceğine ışık tutacak genel kabul görmüş bilgiler bulunmaktadır.

1. Yetenekli Çocukların İlgi Alanlarını Ortaya Çıkarmasına Yardım Edin. 

Daha öncede belirttiğimiz gibi yetenekli çocuklar yetenekli olduğu alanlara sürekli ilgi duyarlar. Çok küçük yaşlarda ritim tutmaya başlayan bir çocuğun müziğe olan yeteneğinin fark edilmesi gerekir ve çocuk bu yönde motive edilmelidir.

2. Yetenekli çocuklar sürekli hareketli ve aktiftirler. Bu durumu hiperaktiflikle karıştırmayın.

Eğer çok hareketli ve yetenekli ise bırakın hareketli kalsın. Çünkü hareket ederken düşünme halinde ve üretken halde olurlar. Kesinlikle belirli bir yaşa gelene kadar bu çocukların hareketleri kısıtlanmamalıdır.

3. Entelektüel Üstün Zekalı Öğrencilerin Özelliklerini Tanıyın.

Sınıfınızdaki yetenekli öğrencilerin tümü tanımlanamayabilir ve her zaman için yetenekli görünmeyenler bile tanımlanamayabilir. Bu nedenle, yanlış önyargılara kapılmanıza izin vermemeniz önemlidir. Üstün yetenekli öğrenciler, aşağıdakiler de dahil olmak üzere pek çok özellik gösterir: erken yaşta soyut düşünebilirler, sürekli zihinsel dürtülere aşırı ihtiyaç duyarlar; karmaşık bilgileri çok hızlı bir şekilde öğrenme ve işleme yeteneğine sahiptirler; ve konuları derinlemesine araştırmak isterler. Bu özellikleri gösteren öğrenciler farklı öğrenirler. Böylece, benzersiz akademik ihtiyaçları olur. Akademik hayatlarındaki birkaç değişiklik onların yeteneklerini ön plana çıkaracaktır. Kesinlikle okullardaki eğitim programlarının dışına çıkılmalı ve onlara yetenekleri doğrultusunda eğitim verilmelidir. Geleceğin Mozart’ı olma potansiyeline sahip bir çocuğa normal bir eğitim vermek son derece yanlış olacaktır.   

4. Normalin Dışına Çıkın.

Etkili bir öğretmen olmak için, ister ilk yılınız ister 30’uncu yılınız olsun, hem kendiniz hem de öğrencileriniz için yapabileceğiniz en iyi şey "normal" fikrinden vazgeçmektir. Tüm öğrencilere özellikle yetenekli öğrencilere bulundukları yerden büyüme fırsatı verin ve kalıpların dışına çıkmasını sağlayın. Daha ileri seviye bir işi tamamlaması için öğrencilere fırsatlar sunduğunuzda o öğrenciye zarar vermezsiniz. Araştırmalar, sürekli gelişme ve yeteneğe dayalı müfredatın yaşa dayalı müfredattan çok daha etkili olduğunu göstermektedir. Ve araştırmalar, yetenekliliğin süreklilik boyunca gerçekleştiğini göstermektedir. Bir öğretmen olarak, muhtemelen orta derecede yetenekli, çok yetenekli ve belki de şanslıysanız, hatta çok yetenekli olan birkaç kişiyle karşılaşırsınız. Üstün yetenekli öğrencilerin oluşturduğu bir grup için çalışan stratejiler, yetenekli tüm öğrenciler için mutlaka işe yaramaz. Kutunun dışında düşünmekten korkmayın. Öğrencilerin yeteneklerini geliştirmelerine yardımcı olma işindesiniz. Tıpkı atletlerin atletizmde iyi olduğu gibi, yetenekli öğrenciler de düşünmede iyidir. Onlara uçmayı öğrenmekten vazgeçmemelerini teşvik etmekten çekinmeyin. 

5. Bağımsız Değerlendirmeler Yapın.

Üstün yetenekli öğrencilerin gereksinimlerini karşılamak, onlara formal eğitimin gereksinimlerinde sonuna kadar zorlamak değildir. Kayıt dışı bütün sınıf değerlendirmelerini düzenli aralıklarla yapmaya çalışın. Örneğin, herhangi bir üniteye başlamadan önce, ünite testinin sonunu uygulayın. Yüzde 80'in üzerinde puan alan öğrenciler, hâlihazırda bildikleri bilgileri "yeniden öğrenmeye" zorlanmamalıdır. Aksine, bu öğrencilere zorlu paralel fırsatlar verilmelidir. Bu öğrencilere konuyla ilgili bağımsız bir proje tamamlama ya da ödev hedeflerini yerine getirebilecek başka bir deneyim yerine koyma fırsatları tanıyın.
Müfredatın matematik ve sözel alanlarda izin verdiği yılsonunda ki sınavları neden senenin başında yapmayasınız.  Okulun ilk haftasında yılsonu sınavına girmeye ne dersiniz? Yetkinliği yüzde 80 veya daha yüksek bir seviyede gösterebilen öğrencileriniz varsa, yetenek seviyelerinin tam olarak ne olduğunu belirleyebilir ve ileriye gitmelerine izin veren bir müfredat önerebilirseniz.  

6. Ebeveynleri Kaynak Olarak Eğitimlerine Dahil Edin.

Üstün yetenekli çocukların ebeveynleri genellikle çocukları için aktif savunuculardır. Sürekli zeki ama çalışmıyor sözünü duymuşuzdur. Bunun sebebi anne-babanın geleneksel eğitim metodlarına sarılmasından kaynaklanmaktadır. Onlarla sürekli işbirliği içerisinde olun. Çocuklarının ihtiyaçlarının karşılandığını bilmek her ebeveyni mutlu eder. Örneğin onlara müfredatın dışına çıkmalarını isteyin bir matematik probleminin sonucunu bulmayı değil kaç yoldan çözülebildiğini sormalarını isteyin. Sorunun cevabı bulunduğunda aslında problemin bitmediğini anlamalarını sağlayın.  Üstün yetenekli çocuklarının özel müfredatına katkıda bulunmalarını sağlayın. Sonuçta bir çocuğu ebeveynlerden daha çok kimse tanıyamaz.

7. Yeteneklerinin Gelişmesini Hızlandırın.

Diğer bir seçenek ise, öğrencilerin yaşıtlarıyla değil, aynı gelişim düzeyindeki diğer öğrencilerle derslere katılmalarını sağlamaktır. 9 yaşında bir çocuk geometri öğrenmeye hazır olduğunu gösterebiliyorsa, neden 9 yaşında olduğu için dördüncü sınıf matematik almaya zorlansın? Aynısı dil sanatları, fen bilimleri veya sosyal bilgiler veya müfredatın herhangi bir alanı için de geçerlidir. İyi niyetli öğretmenlerin çoğu, öğrencilere, daha büyük öğrenciler için belirlenmiş müfredata erişim izni verildiğinde, öğreneceklerinin tükeneceğinden endişelenir. Ancak, bir insan gerçekten öğrenmek için bir şeyleri tüketebilir mi? Üçüncü sınıf derslerini bilen bir öğrenci  neden beşinci sınıf derslerini öğrenmesin.    

8. Kendisine Sorun Çözmeyi Öğretin.

Üstün yetenekli çocuklar sorunlara çok farklı açıdan yaklaşabilir ve onları çözmek için aşırı bir motivasyona sahip olabilirler. Herkesin baktığı açıdan olaylara bakmazlar. Yetişkinlerin bile çözmekte zorlandığı bir problemi çok kısa sürede çok farklı düşünerek çözebilirler. Sorun ister matematiksel, sözel, sosyal ya da görsel olsun mutlaka çözmek için çaba sarf ederler.